Politikanın Amacı Ayrıştırmak Değil, Uzlaştırmaktır

 Politikanın Amacı Ayrıştırmak Değil, Uzlaştırmaktır

Politika, farklılıkları uzlaştırma sanatıdır. Farklı düşünceleri, inançları ve yaşam biçimlerini ortak bir zeminde buluşturabilme becerisidir. Aristoteles'in "insan politik bir varlıktır" derken vurguladığı nokta da budur: Birlikte yaşamak, çatışmayı bütünüyle yok etmekle değil, onu ortak bir dille yönetebilmekle mümkündür. Bu yönüyle politika, toplumların dirlik ve düzen içinde yönetilmesini sağlayan en önemli kamusal uğraşlardan biridir.

Bu vizyon, siyaset düşüncesinde kendi karşıtıyla da yüzleşmiştir. Yirminci yüzyıl siyaset kuramcısı Carl Schmitt, politikanın özünü tam tersi bir yerde aramıştı: ona göre politikanın belirleyici ayrımı dost ile düşman arasındaki ayrımdır, ve bir topluluk ancak kendine bir düşman tanımlayarak birliğini pekiştirir. Bu iki vizyon, insanlık tarihinin siyasete ilişkin iki temel eğilimini temsil eder: biri farklılığı ortak bir çatı altında yönetmeyi, diğeri farklılığı bir cephe hattına dönüştürmeyi esas alır. Günümüz siyaset biliminde bu ikinci eğilimin bir versiyonu "duygusal kutuplaşma" (affective polarization) kavramıyla incelenir — burada mesele artık politikaların içeriği üzerindeki anlaşmazlık değil, karşı taraftaki kişilere duyulan güvensizlik, dahası düşmanlıktır. Bir toplum bu noktaya geldiğinde, tartışma fikirler üzerinden değil, kimlikler üzerinden yürümeye başlar; ve Aristoteles'in tarif ettiği "ortak dil", Schmitt'in tarif ettiği "cephe hattına" dönüşür.

Ne var ki oylarımızla göreve getirdiğimiz bazı politikacılar, farklılıkları uzlaştırmak yerine ayrışmayı derinleştiren bir dil kullanıyor. Toplumu bir arada tutmak yerine kutuplaştıran, sorunları çözmek yerine gerilimi besleyen bu anlayış, insanların yalnızca birbirine duyduğu güveni değil, yaşama sevincini de aşındırıyor. Üstelik bu durum çoğu zaman bilinçli bir stratejinin ürünüdür. Kutuplaşmış bir toplumu yönetmek, uzlaşmış bir toplumu yönetmekten çoğu zaman daha kolaydır; çünkü kutuplaşma, sorgulamayı değil, taraf tutmayı doğurur. Gerilim ne kadar yüksek tutulursa, hesap sorma duygusu da o kadar geri plana düşer.

Bu iki yönetim tarzının uzun erimli sonuçları, farklı toplumlarda gözlemlenebilir bir örüntü oluşturur. Kutuplaşmayı bilinçli olarak besleyen liderlik tarzları, kısa erimde güçlü bir sadakat tabanı yaratabilir; ancak uzun erimde kurumların ortak zemini aşınır, kamu tartışması giderek karşılıklı itibarsızlaştırmaya dönüşür ve toplumun bir krize karşı ortak hareket etme kapasitesi zayıflar. Buna karşılık farklı görüşleri müzakereye açık tutmaya çalışan liderlik tarzları, kısa erimde daha yavaş ve daha az gösterişli görünse de, kurumların ve toplumsal güvenin daha uzun ömürlü kalmasını sağlar. Bu örüntü, belirli bir ülke ya da döneme özgü değildir; kutuplaşmanın araçsallaştırıldığı hemen her toplumda benzer bir yorgunluk ve güven aşınması izlenebilir.

Oysa tarih, uzun soluklu uygarlıkların hemen hepsinin farklılığı yönetebilme becerisiyle ayakta kaldığını gösterir. Bir toplumun olgunluğu, farklı görüşleri ne ölçüde bastırdığıyla değil, ne ölçüde birlikte taşıyabildiğiyle ölçülür.

Burada haklı görünen bir itiraz da düşünülebilir: her uzlaşı arayışı iyi değildir; gerçek ve derin anlaşmazlıkları örtbas eden sahte bir uzlaşı, meseleyi çözmek yerine erteler, dahası kimi zaman adaletsizliği sürdürmenin bir yolu haline gelir. Bazı konularda -temel haklar, hukukun üstünlüğü gibi- net bir cephe almak, uzlaşmaktan daha doğru olabilir. Bu itiraz önemlidir ve haklıdır: uzlaşı, ilkesel bir teslimiyete dönüşmemelidir. Ancak burada savunulan şey, her anlaşmazlığı geçiştirmek değil, anlaşmazlığın yönetilme biçimidir. Fark eden şey aslında konudan çok üsluptur: temel bir ilkeden taviz vermeden de, karşı tarafı düşman değil muhatap olarak görmek mümkündür. Gerçek uzlaşma, meseleyi görmezden gelmek değil, meseleyi karşılıklı düşmanlık dilinden çıkarıp çözüm arayışına açık bir zemine taşımaktır.

Artık yeter. Bizler sizleri toplumu ayrıştırmanız için değil, ortak sorunlara çözüm üretmeniz ve ülkeyi dirlik içinde yönetmeniz için seçiyoruz. Ödediğimiz vergilerin karşılığını; kavga değil hizmet, gerilim değil uzlaşı, ayrışma değil toplumsal barış olarak görmek istiyoruz. Bir politikacının başarısı, ne kadar çok taraftar topladığıyla değil, ne kadar az düşman ürettiğiyle ölçülmelidir.